Materiały poseminaryjne

Materiały poseminaryjne „JA-OBYWATEL WOBEC PRZEMOCY”.
 

Materiały poseminaryjne Fundacji Edukacji i Rozwoju „FLOW”

„JA-OBYWATEL WOBEC PRZEMOCY”

Kwidzyn, dnia 28.11.2014 r.

Materiały poseminaryjne opracowano na podstawie wykładu Grzegorza Kędzioła „Zasady skutecznej profilaktyki”, na podstawie pracy „Wsparcie województw i społeczności lokalnych w zapobieganiu narkomanii. Tworzenie gminnych programów przeciwdziałania narkomanii” pod redakcją merytoryczną Katarzyny Okulicz-Kozaryn w projekcie zrealizowanym w ramach programu TransitionFacility 2004 dla Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii oraz warsztatów „Dobre programy profilaktyczne” Katarzyny Pakuły, „Zanim zaczną się kłopoty – kryzysy rozwojowe i zapobieganie im” Beaty Witkowskiej i „Jak porozumieć się z dzieckiem i nastolatkiem – zasady skutecznej komunikacji” Marty Oklińskiej.

Działania profilaktyczne

to działania, które stwarzają człowiekowi okazję aktywnego uczestnictwa w gromadzeniu takich doświadczeń, jakie powodują wzrost zdolności do radzenia sobie w potencjalnie trudnych sytuacjach życiowych – wg Geralda Edwardsa.

Planując działania profilaktyczne musimy pamiętać, że zachowania ryzykowne zaspokajają młodym ludziom najważniejsze potrzeby psychologiczne (miłości, akceptacji, uznania, bezpieczeństwa, przynależności), realizację ważnych celów rozwojowych (określenie własnej tożsamości, uzyskanie niezależności od dorosłych) oraz poradzenie sobie z przeżywanymi trudnościami życiowymi (redukcja lęku i frustracji).

W krótkim okresie na początku XX wieku uważano, że zachowaniom ryzykownym (na przykład nadużywaniu alkoholu) zapobiegnie informowanie o negatywnych skutkach tych zachowań („edukacja negatywna”). Okazało się jednak, że korzyści doświadczane przez osobę w krótkiej perspektywie czasowej przeważają nad przewidywanym, potencjalnym niebezpieczeństwem i wpływają na wybór tych zachowań.

Współczesna profilaktyka jest rozbudowaną dziedziną wiedzy obejmującą wiedzę teoretyczną i praktyczną na temat czynników ryzyka i czynników chroniących przed problemami związanymi z używaniem środków psychoaktywnych i przemocą i modeli teoretycznych wyjaśniających zjawisko używania środków psychoaktywnych i przemocy.

Czynniki ryzyka to cechy jednostki i środowiska wiążące się ze znacznym ryzykiem wystąpienia chorób i problemów i z dłuższym czasem ich trwania i nasilenia. Czynniki chroniące to te właściwości jednostek i środowiska, które wzmacniają potencjał zdrowotny i odporność na działanie czynników ryzyka.

 

Modele teoretyczne dotyczące zjawiska używania substancji psychoaktywnych:

1. Teoria przywiązania – John Bowbly (1973)

2. Teoria społecznego uczenia – Alfred Bandura (1986)

3. Teoria uzasadnionego działania – Icek Ajzen, Martin Fishbein (1980)

4. Teoria zachowań problemowych – R.Jessor, Sh.Jessor (1980)

5. Teoria psychospołecznej odporności (Resilence) – Michael Rutter (1979), Norman Garmezy (1985)

6. Teoria early signs of genital warts | ohnerezeptfreikaufwhat are the early signs of genital warts? … types of genital warts. buy warticon online. causes of genital warts. share this article. why ohnerezeptfreikauf? registered uk gps „Substancji torujących drogę” – Denise Kandel (1992)

 

                                                                          

 

Z modeli teoretycznych wyprowadzone są skuteczne strategie profilaktyczne. Odpowiednio:

1. Strategia rozwijania umiejętności wychowawczych (porozumiewanie się z dzieckiem, okazywanie miłości i troski, rozwiązywanie konfliktów, wspieranie nastolatka w realizacji celów życiowych i pokonywaniu trudności, ustalenie i konsekwentne egzekwowanie zasad, które dziecko powinno przestrzegać) i strategia rozwoju zasobów środowiskowych.

2. Strategia edukacji rówieśniczej, strategia rozwijania umiejętności wychowawczych, strategia przekazu informacji.

3. Strategia edukacji normatywnej.

4. Strategia kształtowania umiejętności życiowych i strategia alternatyw.

5. Strategia rozwoju zasobów środowiskowych, strategia rozwoju umiejętności wychowawczych, strategia kształtowania umiejętności życiowych.

6. Z teorii „substancji torujących drogę” wynika potrzeba objęcia profilaktyką młodszych dzieci.

 

Poziomy profilaktyki

  1. Profilaktyka uniwersalna (działania kierowane do wszystkich bez względu na stopień ryzyka rozwoju problemów ze zdrowiem psychicznym, na jakie narażone są poszczególne osoby)
  2. Profilaktyka selektywna (działania kierowane do osób lub grup osób, które są w wyższym stopniu niż przeciętny narażone na rozwój problemów związanych z używaniem środków psychoaktywnych)
  3. Profilaktyka wskazująca (działania ukierunkowane na jednostki szczególnie zagrożone rozwojem problemów związanych z używaniem substancji psychoaktywnych z powodu uwarunkowań biologicznych, psychologicznych czy społecznych lub u których rozpoznano już pierwsze symptomy zaburzeń)

Rekomendacje – profilaktyka w społeczności lokalnej, programy profilaktyczne zmierzające do ograniczenia popytu na narkotyki w społeczności lokalnej powinny:

  1. Stanowić element szerszego programu promocji zdrowia i wychowania
  2. Łączyć się z istniejącymi planami rozwoju i strategiami w zakresie rozwiązywania innych problemów społecznych
  3. Być dostosowane do potrzeb danego środowiska i uwzględniać specyfikę lokalną
  4. Integrować różne strategie profilaktyczne
  5. Integrować działania wobec określonej grupy odbiorców na wielu poziomach: zmian w otoczeniu, pomocy indywidualnej, opieki nad rodziną, zajęć edukacyjnych w szkole i alternatywnych
    w czasie wolnym

Rekomendacje – profilaktyka w szkołach:

Podstawą do działań profilaktycznych w szkołach jest klimat, na który składają się pozytywne relacje i współpraca pomiędzy uczniami, nauczycielami, rodzicami oraz personelem pomocniczym, aktywne uczestnictwo uczniów i rodziców w podejmowaniu decyzji, przyjazna dyscyplina i ograniczenie przemocy. Także jasne, precyzyjne i akceptowane przez wszystkie osoby ze szkolnej społeczności zasady zachowania uczniów oraz procedury postepowania w przypadku łamania tych zasad.Programy profilaktyczne wprowadzane do szkół powinny być opracowane na podstawie wiedzy na temat czynników ryzyka i czynników chroniących związanych z używaniem substancji psychoaktywnych, modeli
                                                                             

 

teoretycznych wyjaśniających ich wpływ na zachowanie oraz sprawdzonych strategiach profilaktycznych, poddane ewaluacji i monitorowane w trakcie realizacji, realizowane zgodnie ze scenariuszami przez dobrze przygotowanych nauczycieli.

Rekomendacje – profilaktyka dla rodzin:

  1. Rodzice powinni być włączani do działań profilaktycznych prowadzonych w szkołach i innych placówkach sprawujących opiekę nad dziećmi i młodzieżą
  2. Programy dla rodzin powinny służyć wspieraniu rodziców w procesie wychowywania dzieci oraz wzmacnianiu więzi pomiędzy rodzicami a dziećmi
  3. Szczególnego wsparcia potrzebują rodzice borykający się z problemami związanymi ze zdrowiem psychicznym i fizycznym, uzależnieni od środków psychoaktywnych. Skuteczna pomoc tym rodzinom wymaga zintegrowanych działań współpracujących ze sobą organizacji lokalnych
  4. Działania wobec rodzin powinny być dostosowane do indywidualnych potrzeb i możliwości danej rodziny. Warto również wprowadzać programy, które zakładają współpracę z rodzinami w ich naturalnym środowisku.

Rekomendacje – profilaktyka dla młodzieży z grup ryzyka

Działania kierowane do młodzieży szczególnie zagrożonej rozwojem problemów związanych z używaniem środków psychoaktywnych powinny sprzyjać: wychodzeniu tych nastolatków poza ich środowisko, nawiązywaniu kontaktów z osobami mogącymi stanowić pozytywny wzór, podejmowaniu aktywności na rzecz innych. Skuteczna interwencja wobec młodych ludzi sięgających już po środki psychoaktywne wymaga bezzwłocznych i kompetentnych działań ukierunkowanych na udzielenie nastolatkowi i jego rodzicom pomocy w poradzeniu sobie z problemem.Konieczne jest przeciwdziałanie stygmatyzacji młodych ludzi z grup ryzyka. Warto w tym celu poszukiwać nowych, niekonwencjonalnych sposobów docierania z przekazem profilaktycznym do specyficznych grup odbiorców.

Prowadzenie skutecznej profilaktyki wymaga:

  1. Integracji i mobilizacji zasobów społeczności lokalnej.
  2. Diagnozy problemu i oceny potrzeb
  3. Identyfikacji potencjału społeczności
  4. Koordynacji pracy (działań) wszystkich agencji, organizacji pozarządowych, instytucji na poziomie społeczności lokalnej

 

Postulaty dotyczące współpracy ponadinstytucjonalnej w zakresie zapobiegania przemocy iuzależnieniom (na podstawie dyskusji w trakcie seminarium)

Cele takiej współpracy to wzrost efektywności pracy, zmniejszenie kosztów pracy profilaktycznej, rozwój osobisty i zawodowy pracowników, formułowanie i utrzymywanie standardów zawodowych, docenienie różnorodności i odpowiedzialności poszczególnych instytucji i zawodów, tworzenie sieci służącej wsparciu i wymianie doświadczeń, a także wzrost satysfakcji z wykonywanej pracy i zapobieganie wypaleniu zawodowemu.

Konieczne są jasne procedury współpracy, jasny, jednoznaczny podział kompetencji i odpowiedzialności, opieranie się na wielu instytucjach i osobach, zakresach ich odpowiedzialności, możliwości, umiejętności i doświadczenia.

Konstruowanie zasad współpracy można prowadzić na kilku poziomach:

 

 

  1. Poziom opracowywania strategii zapobiegania i rozwiązywania problemów społecznych, poziom polityki samorządowej

Tutaj możliwa i warta zachodu jest współpraca w zakresie konstruowania i prowadzenia programów profilaktycznych, decydowania o sposobie wydatkowania pieniędzy na programy profilaktyczne.  Uczestnicy seminarium dostrzegają potrzebę zainteresowania polityków lokalnych tematem i współpracą w tym zakresie, zainteresowania ich ewaluacją różnych projektów i działań profilaktycznych, potrzebę prowadzenia i udziału w konsultacjach społecznych w tej sprawie, udział w komisjach, bezpośrednie spotkania i przekazywanie sobie informacji.

  1. Poziom współpracy ponad instytucjami

Uczestnicy seminarium zidentyfikowali tu potrzebę poszerzania funkcjonowania zespołów interdyscyplinarnych, roboczych poza procedurę Niebieskiej Karty. Trudność sprawia wyobrażenie sobie jak formalnie taka ponadinstytucjonalna współpraca miałaby wyglądać, przebiegać; apelowanie do kierownictwa instytucji o tworzenie i poszerzanie możliwości do jej realizowania, wspieranie się pomiędzy instytucjami i organizacjami w zaangażowaniu i współodpowiedzialności.

  1. Poziom instytucji

Na tym poziomie wydaje się ważne we współpracy wyraźne określenie odpowiedzialności i ról poszczególnych jednostek, współdziałanie i współodpowiedzialność, dialog pomiędzy zaangażowanymi w rozwiązanie konkretnego problemu osobami. By te postulaty nie pozostały tylko życzeniami, konieczne jest organizowanie grup wsparcia i superwizji dla pracowników, jako formy doskonalenia umiejętności zawodowych oraz praca nad rozwijaniem zaufania, tolerancji, doceniania kompetencji poszczególnych pracowników.

  1. Poziom obywatelski („pomagacze”, pracownicy, rodzice)

Do realizacji współpracy na tym poziomie wydaje się uczestnikom seminarium konieczna dobra wola i zaangażowanie, wymiana doświadczeń, po prostu, a także wspólna wizja przyczyn i rozwiązań problemów oparta o szkolenia, wartości, używany do opisu problemów język.

 

WARSZTAT: Kryzysy rozwojowe i sposoby zapobiegania im – zebrany materiał

Kryzys związany z rozpoczęciem nauki szkolnej:

  1. Nowe obowiązki (natłok zajęć i zwiększony wysiłek umysłowy)
  2. Rozłąka z rodziną (zmiana otoczenia, szkoła, świetlica)
  3. Zmiana sposobu funkcjonowania, nowe zasady
  4. Nadopiekuńczość rodzica, lęk (wrażliwość dziecka)
  5. Pozyskiwanie akceptacji (nowi koledzy, nauczyciel, środowisko)
  6. Zauważenie różnorodności zachowań i charakterów osób spoza najbliższej rodziny (zagrożenie powielaniem)
  7. Konieczność budowania poczucia bezpieczeństwa w nowych realiach (nadmiar i różnorodność bodźców)
  8. Ograniczenie czasu wolnego
  9. Funkcjonowanie w określonych ramach czasowych

Sposoby wspierania dziecka w tym kryzysie:

  1. Wsparcie rodziców – rozmowy z dzieckiem
  2. Mówienie prawdy o realiach
  3. Akceptacja

 

 

  1. Budowanie zaufania (relacja oparta na prawdzie)
  2. Pomoc przy jednoczesnym wdrażaniu do samodzielności (bycie z dzieckiem, ale nie wyręczanie dziecka)
  3. Uczenie obowiązków
  4. Konsekwencja (wyznaczanie zasad i granic)
  5. Docenianie dziecka (pochwała)
  6. Pozytywne wzorce (wskazywanie wartości)
  7. Umożliwianie dziecku formułowania własnego zdania i postaw poprzez rozmowę o sytuacjach z życia

Kryzys związany z rozpoczęciem nauki w gimnazjum:

  1. Negacja myślenia, poglądów, wartości rodziców, bunt
  2. Myślenie o sobie przez pryzmat innych rówieśników (wygląd, poglądy), presja rówieśników, chęć zaistnienia w grupie
  3. Poszukiwanie tożsamości seksualnej
  4. Poszukiwanie/ciekawość nowych doświadczeń
  5. Pierwsze miłości, odrzucenie
  6. Rówieśnicy – akceptacja/brak, trudności w porozumiewaniu się
  7. Sieć – media, używki

Sposoby wspierania nastolatka:

  1. Bycie z dzieckiem. Komunikacja
  2. Wspieranie, towarzyszenie
  3. Uważne traktowanie problemów, niebagatelizowanie ich, rozumienie
  4. Uważne słuchanie
  5. Autorytet dorosłych oparty na umiejętnościach, cechach
  6. Wyznaczanie granic, zasad, konsekwencja
  7. Akceptacja
  8. Uczenie się bycia rodzicem i podążanie za dzieckiem

Kryzys związany z rozpoczęciem nauki w szkole średniej:

  1. Zmiany w wyglądzie zewnętrznym
  2. Brak rozumienia przez dorosłych
  3. Poszukiwanie własnej tożsamości
  4. Pojawiają się nowe potrzeby – akceptacja rówieśnicza, chęć bycia zrozumianym przez dorosłych, przynależność do grupy, realizacja pasji, zainteresowań, „bycie na czasie” – Facebook, moda, sprzęt, chęć bycia „popularnym”, zauważonym, chęć wyróżnienia się, potrzeba doświadczenia, eksperymentowania, pierwszej miłości, docenienia

Sposoby wspierania nastolatka w tym kryzysie:

  1. Zgoda na zachowywanie prywatności
  2. Wspierający, akceptujący wygląd kolegów i zainteresowania rodzice
  3. Jasne zasady, ustalenie granic
  4. Stwarzanie możliwość wyboru, podejmowania decyzji
  5. Stwarzanie możliwości do samodzielnego zdobywania doświadczeń
  6. Stwarzanie okazji do wspólnej aktywności, bycia razem
  7. Docenianie

 

 

WARSZTAT: Dobre projekty profilaktyczne – zebrany materiał

Zagadnienia: Jakie działania profilaktyczne można kierować do wskazanych w sytuacjach 1, 2, 3 grup i dlaczego? Jakiej kadry wymaga realizacja działań– przygotowanie, cechy? Jakie warunki organizacyjne byłyby niezbędne?Co pomagało a co przeszkadzało nam we współpracy w poszczególnych grupach roboczych?

 

Sytuacja nr 1. (w skrócie) Trzecia klasa szkoły podstawowej – konflikty pomiędzy dziećmi, brak współpracy

Pomysły na działania: Zajęcia sportowe (rywalizacja między klasami) m.in. tor przeszkód/cel: integracja klasowa, rozładowanie, wzrost koncentracji

Spotkanie z dziećmi z klas czwartych/cel: dostarczanie informacji, zadawanie pytań w celu wymiany doświadczeń

Zajęcia warsztatowe: „Co chcielibyście robić na zajęciach pozalekcyjnych – kółka zainteresowań” praca w grupach/cel: zorganizowanie nowych kółek, dzieci mają poczucie decydowania, integracja klasowa, konstruktywne spędzanie wolnego czasu

Rajd pieszy dzieci z rodzicami/ integracja rodzic-dziecko, nauka współpracy, wymiana doświadczeń, obaw i oczekiwań

Kadra: wychowawca, nauczyciel w-f, pedagog szkolny/Cechy: kreatywny, aktywny fizycznie, otwarty na potrzeby dzieci, komunikatywny/Warunki: sala gimnastyczna, sala lekcyjna, boisko szkolne, teatr

 

Sytuacja nr 2. (w skrócie) Dzielnica mieszkań komunalnych, gdzie mieszkają rodziny marginalizowane, wykluczane za zaległości czynszowe z innych miejsc zamieszkania; duża grupa dzieci, z problemami szkolnymi, przejawiającymi szereg dysfunkcji

Pomysły na działania: Streetworking – praca pedagogów ulicy

Spotkania sąsiedzkie – dzieci i rodziców/cel: wyremontowanie budynków

Wycieczki poznawcze okolicy i regionu

Pomoc finansowa bezgotówkowa

Pomoc koleżeńska

Organizacja koncertu

Kwartalne spotkania przedstawicieli zaangażowanych instytucji/organizacji

Kadra i jej cechy: pracownicy pomocy społecznej (pracownik świetlicy socjoterapeutycznej, asystent rodzinny, dzielnicowy, pracownicy szkoły), moderator spotkania (pracownik MOPS/ GOPS)/Warunki: Bazowanie na istniejących miejscach, placówkach, bibliotekach

 

Sytuacja nr 3. Miejscowość/dzielnica, w której lawinowo rośnie liczba młodych osób uzależniających się od dopalaczy; zauważane jest duże rozluźnienie więzi rodzinnych, brakuje oferty zajęć dla dzieci, brak wsparcia rodziny oraz osób młodych; funkcjonuje w niej szkoła, dom kultury, ośrodek pomocy społecznej i stacjonarny ośrodek leczenia uzależnień; panuje marazm i duże bezrobocie.

Pomysły na działania: Zorganizowanie klubo-kawiarenki, domu sąsiedzkiego, utworzenie grupy przedstawicieli różnych organizacji i wolontariuszy, spowodowanie otwarcia stacjonarnego ośrodka leczenia uzależnień na środowisko lokalne i stworzenie poradni/ambulatorium leczenia uzależnień

Kadra i jej cechy: specjaliści leczenia uzależnień, psychoterapeuci, animatorzy społeczni/otwarci, zaangażowani, chętni do rozwoju osobistego i zawodowego/Warunki: budynek z wieloma pomieszczeniami na różnorodne działania (terapia, spotkania sąsiedzkie, inne)

 

Co pomagało nam w pracy w grupie: własne doświadczenia – jako znajomość tematu, wspólny cel, zaangażowani, znajomość sytuacji/diagnozy, wspólna wiara, że można coś osiągnąć, ekspert w gronie twórców, otwartość na dialog, słuchanie.Co nam przeszkadzało w pracy w grupie: własne doświadczenia – jako wąskie (tyko z perspektywy mojego zawodu) spojrzenie na temat, brak informacji na temat funduszy, bardzo ograniczony czas na opracowanie pomysłu, brak wiary, że można coś zmienić, świadomość ograniczeń prawnych.

 

logo_FIO1dfc fundacjaakumulator-spoleczny-640x652

 

 

 

 

Załącznik (PDF): Materiały poseminaryjne